Truyền thuyết núi non Trung Quốc: Vì sao Hoàng Sơn vượt trội Ngũ Nhạc
Có một câu tục ngữ mà mọi học sinh Trung Quốc đều biết: đã thấy Ngũ Nhạc thì không núi nào đáng leo; đã thấy Hoàng Sơn thì không núi nào đáng nhìn. Câu nói là một lời khen được gói trong nghịch lý. Nó ca ngợi năm đỉnh núi linh thiêng của truyền thống Trung Quốc — Thái Sơn ở phía đông, Hoa Sơn ở phía tây, Hành Sơn ở phía nam, Hằng Sơn ở phía bắc và Tung Sơn ở trung tâm — đồng thời kín đáo gợi rằng một ngọn núi duy nhất ở tỉnh An Huy vượt trội tất cả.
Sự căng thẳng đó là chủ đề của một bài tiểu luận dài đang lan truyền trong giới độc giả du lịch Trung Quốc. Tác giả, tự nhận không phải học giả lớn cũng không phải người leo núi giỏi, đã xúc động ghi lại suy nghĩ sau khi đọc bài tản văn du lịch của một người bạn về Hoàng Sơn. Bài của người bạn đi xa hơn, đặt Hoàng Sơn trực tiếp đối đầu với Hoa Sơn ở Thiểm Tây và cân nhắc độ cao cũng như ưu điểm của từng nơi. Kết quả là một cuộc tranh luận nhỏ nhưng sâu sắc về cách người Trung Quốc quyết định phong cảnh nào đáng để họ tôn thờ.
Việc thờ núi ở Trung Quốc có từ rất xa xưa. Ngũ Nhạc không được chọn vì độ cao — không ngọn nào đặc biệt cao theo tiêu chuẩn toàn cầu — mà vì vị trí của chúng trong địa lý nghi lễ. Các hoàng đế leo lên để báo cáo với trời. Các tu viện Đạo giáo và Phật giáo bám vào sườn núi. Các nhà thơ như Lý Bạch và Tô Đông Pha biến chúng thành cách nói tắt cho khát vọng, lưu đày và trở về. Leo lên một ngọn núi linh thiêng là đi qua một phong cảnh đã được viết về suốt hai nghìn năm.
Hoàng Sơn bước vào cuộc trò chuyện đó muộn màng và từ một hướng khác. Nó chưa bao giờ là trung tâm nghi lễ. Thay vào đó, nó mang đến cảnh tượng: những cột đá granit vươn lên khỏi mây, những cây thông bám vào đá trơ, suối nước nóng, và biển sương mù xuất hiện rồi biến mất từng giờ. Nó nổi tiếng như một đề tài cho các họa sĩ thủy mặc trước khi nổi tiếng như một điểm đến, và thứ tự đó rất quan trọng. Du khách đến đã mang sẵn một hình ảnh trong đầu.
Vậy ngọn núi nào thắng? Bài tiểu luận không thực sự giải quyết câu hỏi, và có vẻ đó chính là điểm mấu chốt. Hoa Sơn mang đến cảm giác chóng mặt — những lối đi bằng ván hẹp bắt vít vào vách đá, một con đường đòi hỏi sự gan dạ cũng như sức bền. Hoàng Sơn mang đến không khí, một phong cảnh thay đổi hình dạng theo thời tiết. Một nơi thưởng cho thân thể, nơi kia thưởng cho đôi mắt. So sánh chúng hơi giống so sánh một nhà thờ lớn với hoàng hôn.
Điều bài viết nắm bắt tốt là sự thay đổi trong cách du khách Trung Quốc ngày nay quan hệ với phong cảnh của chính họ. Với các thế hệ trước, núi là một văn bản văn hóa để đọc. Với nhiều du khách trẻ, đó là một trải nghiệm để chụp ảnh, căn thời gian và chia sẻ, với cáp treo, khung giờ vào cửa và nền tảng ngắm bình minh. Cả hai xung lực có thể cùng tồn tại, nhưng chúng tạo ra những hành trình rất khác nhau.
Điểm thực tế cho bất kỳ ai đang lên kế hoạch cho chuyến đi thì khá đơn giản. Hoàng Sơn thực sự đông đúc, đặc biệt vào lúc bình minh tại các điểm ngắm nổi tiếng, và lời khuyên kinh điển là nên ở lại qua đêm trên núi thay vì cố gắng đi trong ngày từ thành phố bên dưới. Ngũ Nhạc yên tĩnh hơn, rẻ hơn và dễ tiếp cận hơn bằng tàu cao tốc, và mỗi nơi có nét riêng: Thái Sơn cho hành hương, Hoa Sơn cho kịch tính, Tung Sơn cho truyền thuyết võ thuật.
Có lẽ câu tục ngữ tồn tại vì nó thực sự không phải là một bảng xếp hạng. Nó là một lời mời. Ngũ Nhạc dạy bạn ý nghĩa của một ngọn núi ở Trung Quốc. Hoàng Sơn cho bạn thấy một ngọn núi có thể trông như thế nào. Những du khách chinh phục được cả hai, bài tiểu luận gợi ý, trở về nhà với điều gì đó tốt hơn một phán quyết — ý thức về việc một đỉnh núi duy nhất có thể được yêu cầu chứa đựng bao nhiêu điều khác nhau.