Hürmüz'de tankere saldırı piyasaları sarsarken IEA petrol rezervlerini serbest bırakıyor
Petrol piyasaları bu hafta çifte sarsıntı yaşadı ve trader’lar hangi sinyalin daha önemli olduğunu hâlâ çözmeye çalışıyor. Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı Fatih Birol, ajansın önümüzdeki günler ve haftalarda acil rezervlerinden ham petrol ve dizel serbest bırakacağını söyledi; Birol’e göre bu hamle bir varilin fiyatından en az 5 doları zaten sildi. Nihai tahsisat üye ülkelerle yapılacak görüşmelerin ardından belirlenecek ve Birol, rezervlerin gerekirse daha fazlasını serbest bırakacak kadar bol olduğunu ekledi.
Tetikleyici, denizde yaşanan bir saldırıydı. İngiliz deniz izleme ofisi United Kingdom Maritime Trade Operations, bir tanker kaptanının gemisinin Hürmüz Boğazı’ndan çıkarken kimliği belirsiz bir mermiyle vurulduğunu söylediğini bildirdi. İsabet, gemide küçük bir yangına ve tam elektrik kesintisine yol açtı. Mürettebat yangını söndürdü, gemi su üstünde kaldı ve seyrine devam ediyor; yaralanma ya da çevresel hasar bildirilmedi. Yetkililer gemiyi neyin vurduğunu araştırıyor.
Hürmüz, dünyanın deniz yoluyla taşınan petrolünün büyük bir kısmının geçtiği, Basra Körfezi’nin ağzındaki dar kanaldır. Orada herhangi bir sorun işareti, saatler içinde navlun oranlarına, sigorta primlerine ve rafineri planlamasına yansır. IEA’nın hızlı hareket etmesinin nedeni budur: rezerv serbest bırakma, fiziksel bir kıtlığı gidermekten çok, kıtlık korkusu taşıyan trader’ların beklentilerini yatıştırmak için tasarlanmıştır.
Daha geniş ekonomik yansımalar şimdiden hesaplanıyor. UN Women, 2 Ekim’de yayımladığı bir raporda, Orta Doğu’daki süregelen gerilimin ve bunun Hürmüz üzerinden yol açtığı sevkiyat gecikmelerinin küresel gıda fiyatlarını yükselttiğini ve hane bütçelerini sıkıştırdığını belirtti. Rapor, 2026 sonuna kadar dünya genelinde yaklaşık 22 milyon kişinin daha gıda güvensizliğiyle karşılaşabileceğini, bunların yaklaşık yüzde 53’ünün kadın olduğunu öngördü. Daha yüksek yakıt ve navlun maliyetleri gıda raflarına yavaş ama kalıcı biçimde ulaşma eğilimindedir ve ithalata bağımlı ülkeleri en sert vurur.
Enerji ve emtia tarafında metaller ters yönde hareket etti. Altın yüzde 1 düşüşle ons başına yaklaşık 4.159 dolara geriledi, spot gümüş yüzde 2 düşüşle ons başına yaklaşık 59,76 dolara indi. Güvenli liman talebi kısa süreliğine bile gevşediğinde, değerli metaller genellikle ilk kapatılan pozisyon olur ve petrol fiyatlarını düşüren bir rezerv serbest bırakma, arz rotalarının dayanacağına dair küçük bir güven oyu olarak okunabilir.
Avrupa borsaları yükselişle kapandı; Almanya’da DAX yüzde 1,19, Fransa’da CAC 40 yüzde 0,95 ve Britanya’da FTSE 100 yüzde 0,25 arttı. Kazançlar, yatırımcıların rezerv serbest bırakmayı daha geniş bir arz krizinin başlangıcı olarak değil, istikrar sağlayıcı bir önlem olarak değerlendirdiğini gösteriyor.
Sıradan tüketiciler için zincir, bir tankerin gövdesinden ekmeğin fiyatına uzanır. Dizel, kamyonları, traktörleri ve balıkçı teknelerini çalıştırır; dizel pahalandığında taşıdığı her şey de pahalanır. Bu yüzden dar bir boğazdaki tek bir mermi, bir BM ajansının gündemine ve binlerce kilometre uzaktaki bir ailenin bütçe tablosuna girebilir. Önümüzdeki birkaç hafta, IEA’nın stokunun bu maliyetlerin daha da tırmanmasını önleyecek kadar sükûnet satın alıp alamayacağını gösterecek.