Các tiệm sửa xe điện Trung Quốc thiếu nhân công trầm trọng
Tại cuộc thi WorldSkills diễn ra ở Thượng Hải tuần này, một trong những hội trường ồn ào và đông đúc nhất là khu công nghệ ô tô. Ở đó, một thí sinh trẻ người Trung Quốc tên Lý Giai Lạc cúi người bên chiếc xe, cẩn thận điều chỉnh vị trí cảm biến radar. Trên màn hình gần đó, một dòng hiển thị theo dõi liệu cảm biến đã căn chỉnh đúng chưa. Nếu góc lệch dù chỉ một chút, hệ thống phanh tự động và cảnh báo của xe có thể đánh giá sai khoảng cách tới chướng ngại vật phía trước. Đây là bộ mặt mới của việc sửa xe ở Trung Quốc: ít dầu mỡ dưới móng tay hơn, nhiều thời gian nói chuyện với máy tính hơn.
Sự thay đổi này được thúc đẩy bởi sự tăng trưởng bùng nổ của xe điện. Trung Quốc là thị trường xe điện lớn nhất thế giới, và hàng triệu chiếc hiện đang lăn bánh trên đường. Nhưng những chiếc xe này không chỉ là mẫu xe xăng được thay pin. Chúng là những mạng lưới cảm biến, camera, phần mềm và hệ thống điện cao áp đang di chuyển. Một vấn đề từng được giải quyết bằng cờ lê giờ có thể cần máy tính xách tay và chương trình chẩn đoán. Như một nhà quan sát ngành nói, mục tiêu sửa chữa đã thay đổi từ một vật thể chủ yếu cơ khí thành sự kết hợp phức tạp giữa máy móc, điện tử và mã lệnh.
Sự phức tạp đó đã tạo ra tình trạng thiếu hụt nghiêm trọng lao động có trình độ. Trên khắp Trung Quốc, các tiệm sửa chữa báo cáo rằng họ không thể tuyển đủ kỹ thuật viên, ngay cả khi trả gấp đôi lương. Lý do là công việc này giờ đòi hỏi bộ kỹ năng kết hợp. Một kỹ thuật viên xe điện giỏi phải hiểu sửa chữa cơ khí truyền thống, an toàn điện cao áp và ít nhất một chút lập trình. Nhiều thợ lớn tuổi đã dành hàng thập kỷ làm việc với động cơ nhận thấy kinh nghiệm của họ chỉ bao phủ một phần công việc mới. Những lao động trẻ thoải mái với phần mềm thường thiếu đào tạo cơ khí thực hành.
Cuộc thi WorldSkills, khai mạc ngày 22 tháng 9, đã trở thành một sân khấu bất ngờ cho vấn đề này. Ở hạng mục bảo dưỡng xe hạng nặng, các thí sinh đối mặt với thách thức tương tự. Ban tổ chức cố tình giữ bí mật chiếc máy chính xác đến phút cuối, buộc kỹ thuật viên phải thích nghi ngay tại chỗ. Các máy móc bao gồm không chỉ động cơ diesel mà còn cả xe tải nặng năng lượng mới, vốn ngày càng phổ biến trong ngành logistics Trung Quốc. Trung Quốc hiện là nước xuất khẩu lớn thiết bị xây dựng và vận tải, và tầm với toàn cầu đó đã mở rộng nhu cầu về kỹ thuật viên có thể bảo dưỡng những máy này ở nước ngoài cũng như trong nước.
Các chương trình đào tạo đang cố gắng bắt kịp. Tại cuộc thi Thượng Hải, các công ty đã hợp tác với thí sinh từ rất lâu trước sự kiện, cung cấp xe, vật liệu và huấn luyện kỹ thuật. Mục tiêu không chỉ là giành huy chương mà là xây dựng nguồn nhân tài. Sau cuộc thi, nhiều người tham gia chuyển sang công việc thực tế, nơi họ tiếp tục học hỏi qua các dự án thực. Mô hình này, đôi khi được gọi là nhà máy kỹ năng, phản ánh nhận thức rộng hơn ở Trung Quốc: tham vọng sản xuất của đất nước phụ thuộc vào lực lượng lao động có thể theo kịp các sản phẩm ngày càng tinh vi.
Cái giá phải trả vượt ra ngoài sự nghiệp cá nhân. Ngành ô tô Trung Quốc đang đẩy mạnh vào thị trường nước ngoài, với xuất khẩu đạt mức kỷ lục trong những năm gần đây. Bán xe ra nước ngoài chỉ là một nửa trận chiến. Giữ chúng hoạt động đòi hỏi mạng lưới trung tâm dịch vụ toàn cầu với nhân viên hiểu công nghệ. Nếu các nhà sản xuất ô tô Trung Quốc không thể giải quyết khoảng cách nhân tài sửa chữa, khách hàng của họ ở nước ngoài có thể phải chờ đợi lâu và chi phí cao, điều này có thể làm tổn hại danh tiếng thương hiệu.
Hiện tại, tình trạng thiếu hụt vẫn tiếp diễn. Các nhà tuyển dụng mô tả một thị trường nơi vị trí tuyển dụng vượt xa ứng viên đủ tiêu chuẩn. Một số công ty đang thử nghiệm các học viện đào tạo nội bộ, trong khi các trường dạy nghề đang thiết kế lại chương trình giảng dạy để bao gồm nhiều điện tử và phần mềm hơn. Công việc không hào nhoáng, nhưng ngày càng được trả lương cao và đòi hỏi kỹ thuật. Khi xe điện trở thành mặc định ở Trung Quốc, đội quân thầm lặng gồm các kỹ thuật viên giữ chúng an toàn có thể trở thành một trong những tài sản quý giá nhất của ngành.